Neuroborelioza

Neuroborelioza to borelioza układu nerwowego. Jest jedną z postaci choroby z Lyme, a stanowi 15-40 proc. spośród wszystkich przypadków boreliozy.

Neuroborelioza została opisana po raz pierwszy w 1922 roku przez dwóch niezależnych badaczy Charlesa Garin i Antoinea Bujadoux. W roku 1944 Alfred Bannwarth skojarzył zespół objawów neurologicznych (ból korzonkowy, przewlekłe limfocytarne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenie nerwów czaszkowych lub obwodowych) z ukąszeniami przez kleszcze. Dziś neuroborelioza jest najczęściej rozpoznawaną odkleszczową infekcją układu nerwowego w Europie i Stanach Zjednoczonych.

Choroba może rozwinąć się tuż po zakażeniu, ale też po kilku miesiącach, a nawet kilku lub kilkunastu latach po ukłuciu zarażonego kleszcza Ixodes ricinus. Po wniknięciu bakterii, infekcja przez pewien czas utrzymuje się wokół miejsca ukłucia, a następnie może rozszerzyć się do wielu organów, w tym do układu nerwowego. Gdy krętki wnikną do komórek nerwowych, pojawia się zapalenie, które aktywuje mechanizmy toksyczno - metaboliczne w celu eliminacji patogenu. Lecz równocześnie uszkadza tkanki.

Niezwykłe cechy krętka Borrelia burgdorferi, jak i odmienne warunki mózgowia mogą spowodować, że bakterie długo mogą znajdować się w ośrodkowym układzie nerwowym, nie wywołując objawów choroby. Krętki bowiem charakteryzuje duża zmienność antygenowa i namnażają się bardzo wolno. Efektem tego może być powolny rozwój choroby i późne pojawianie się objawów, a także nawroty choroby i chroniczne infekcje.

Choroba ma kilka stadiów rozwoju. Do najwcześniejszych objawów neuroboreliozy należy zespół pre-meningitis z uporczywymi bólami głowy. U 5-15 proc. chorych na skutek wnikania krętków do przestrzeni podpajęczynówkowej, pojawia się limfocytarne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Chory skarży się na ból głowy, szyi, stawów i mięśni. Pojawia się sztywność karku, zmęczenie, gorączka i zaburzenia koncentracji. Dochodzi do porażenia nerwu twarzowego - jedno- lub dwustronnego.

W przypadku porażenia nerwów czaszkowych i rdzeniowych twarz może cierpnąć. U chorego występuje objaw Bella, czyli wynikające z porażenia mięśnia okrężnego oka niedomykanie powiek oraz równoczesny ruch obu gałek ocznych ku górze ( tzw. wywracanie oczami). Słuch słabnie, pojawiają się zawroty głowy, osłabienie mięśni szyi, niedowład mięśni języka i mięśni brzucha. Często występują bolesne neuropatie korzeniowe, których objawami są ból i drętwienie kończyn, ból w okolicy pleców z porażeniem mięśni brzucha.

W następnym etapie choroby mogą pojawić się encefalopatie - zaburzenia osobowości oraz upośledzenie sprawności intelektualnej, a także poliradikuloneuropatie czuciowo-ruchowe. Najcięższą postacią neuroboreliozy jest zapalenie mózgu i rdzenia. Pojawiają się zaburzenia świadomości, wodogłowie, zaburzenia oddechowe, czucia, niedowład połowiczy, niedowłady nerwów czaszkowych oraz niezborność móżdżkowa, zaburzenia oddawania moczu, drgawki.

U większości chorych z neuroboreliozą, zarówno we wczesnej, jak i późniejszej postaci, pojawia się labilność emocjonalna, drażliwość, zmęczenie, problemy z koncentracją i zaburzenia snu. Występuje nadwrażliwość na światło - przeszkadza nawet migające światło telewizora, dźwięki połączone z oczopląsem, dotyk, smak i węch, a także zaburzenia nastroju i dezorientacja przestrzenna. Uszkodzenie różnych struktur anatomicznych mózgu może prowadzić zarówno do apatii, jak i agresji. Pojawia się obniżona tolerancja na sytuacje stresowe i frustrujące, wybuchy złości, obsesje, natręctwa myślowe i zaburzenia emocjonalne. Chorzy mają problemy ze snem - najczęściej trudno im zasnąć, wybudzają się w nocy i są senni w ciągu dnia. Na zaburzenia szczególnie narażeni są chorzy, u których rozpoznano wcześniej zespół lękowo-depresyjny. Zdarza się, że chory ma trudności z codziennym funkcjonowaniem.